Wychowanie #4. O kłamaniu u dzieci raz jeszcze
To już druga odsłona materiału o kłamstwie. Poprzedni artykuł pokazywał mechanizmy kłamstwa w przykładach i niestety stawiał tezę, że często to my - dorośli, nieświadomie uczymy dzieci kłamstwa, krętactwa, kombinowania, tzw. radzenia sobie w życiu. Idziesz z dzieckiem do zoo i każesz mu powiedzieć, że ma 7 lat, a nie 8 - no tak, cel jest szczytny - jak zaoszczędzisz na bilecie, to zostanie jeszcze 20zł na lody, ale nie wszystko, co się opłaca przynosi korzyść… To tak tytułem wprowadzenia, a teraz do meritum.
Wchodząc głębiej w temat kłamstwa musimy wiedzieć jak odróżnić kłamstwo obiektywne od subiektywnego.
Kilka przykładów kłamstwa subiektywnego:
Gdy dziecko wydaje fałszywy osąd z powodu błędów w postrzeganiu, np. gdy Pani pochwali Jasia na lekcji, a w domu dziecko oznajmia, że Pani powiedziała, że jest najlepszy w szkole.
Gdy dziecko ma zbyt bujną wyobraźnię, np. “Widziałem smoka w ogrodzie”
Gdy dziecku coś się śniło i nie umie jeszcze odróżnić rzeczywistości od mrzonki, np. gdy przyśnił mu się kot w domowej łazience, a po przebudzeniu pyta mamy, gdzie jest Mruczuś.
Gdy dziecko jest jeszcze podatne na wpływy, np. sprytny starszy brat zabrał kredki młodszemu, ale korzystając z jego łatwowierności zwala na siostrę imputując młodszemu: “to Kasia zabrała Ci kredki, prawda?”
Remedium na kłamstwo subiektywne jest pokazywanie dziecku różnicy między rzeczywistością a fikcją. To jest jeden z powodów, dla których małe dzieci nie powinny oglądać kreskówek, czyli fikcji. Teza to dość kontrowersyjna, którą poruszę w jednym z kolejnych odcinków.
W przypadku starszych dzieci częstszym zjawiskiem jest kłamstwo obiektywne, które występuje wtedy, gdy dziecko wie, jaka jest prawda, ale świadomie mówi coś niezgodnego z rzeczywistością, aby osiągnąć określony cel (np. uniknąć kary, zdobyć korzyść, zwrócić na siebie uwagę). Oto kilka przykładów:
Przyczyną kłamstwa może być złośliwość lub chęć drażnienia innych, np. chęć wzięcia odwetu nad rodzeństwem i sięganie po oszczerstwa wobec nich.
Przyczyną może być też zarozumiałość i chęć imponowania, np. wyolbrzymianie swoich zasług lub przypisywanie sobie cudzych osiągnięć.
Przyczyną większości kłamstw obiektywnych jest chęć uniknięcia kary lub znalezienie usprawiedliwienia własnego błędu, np. sytuacja w raju, gdy mężczyzna tłumaczy się mówiąc “to kobieta podała mi to jabłko”
Przyczyną kłamstwa może być też nieśmiałość lub gdy obawiamy się stracić twarz, jeśli prawda wyjdzie na jaw.
Źle pojęta miłość czy przyjaźń też może być przyczyną kłamstwa, gdy dziewczyna okłamuje chłopaka w obawie przed utratą jego względów czy afektu.
Remedium na kłamstwo obiektywne jest uczenie dziecka odpowiedzialności i uczciwości.
Patrząc na kłamstwo z innej perspektywy rozróżnia się jeszcze kłamstwo społeczne (gdy po kłamstwo sięga się w celu pomocy innym) oraz kłamstwo aspołeczne (gdy kłamstwo wykorzystuje się dla własnych korzyści bez względu na krzywdę innych).
Temat kłamstwa jak widać jest bardzo obszerny, ale trzeciego odcinka o tej tematyce już nie będzie. Następny artykuł będzie o posłuszeństwie.